In ons dagelijks leven

Wilhelm Röntgen (1845-1923) ontdekte eind negentiende eeuw de ‘actieve straling’. Zijn naam leeft voort in een medische toepassing: de röntgenfoto.  In de 20ste eeuw leerden we steeds beter om de eigenschappen en energie uit nucleaire bronnen te benutten. Toch staan we nog maar aan het begin van de technische ontwikkelingen en mogelijkheden in de nucleaire sector. We gebruiken radioactieve producten (medische isotopen) voor diagnose, behandeling en pijnbestrijding van miljoenen patiënten. Nieuwe radioactieve stoffen ‘zoeken’ zelf kankercellen op en bestralen ze. Voedsel is langer houdbaar als schimmels en bacteriën zijn gedood met radioactieve straling. De straling laat geen radioactieve sporen na in het voedsel. De smaak van mager en gezond voedsel verbetert door het te bestralen met neutronen. Deze lekkerdere producten kunnen bijdragen aan de strijd tegen vetzucht. Kerncentrales leveren twaalf procent van de stroom die we in Nederland gebruiken. Voor Europa is dat zelfs 35 procent. Meer weten? Kijk eens naar deze alledaagse toepassingen:

Met gammastralen uit een kobalt-60 bron sterilseren we voesdel. De radioactieve straling doodt micro-organismen. In een veilige ruimte staan in een bassin kobalt-60 bronnen opgesteld. Het water in het bassin schermt de straling af. Rondom het bassin worden kratten opgesteld met het te steriliseren voedsel, zoals groenten en kruiden.

Van silicium halfgeleiders worden elektronische chips gemaakt die in vrijwel alle elektronica te vinden zijn. Puur silicium geleidt geen stroom en werkt dus als isolator. Silicium is halfgeleidend te maken door er onzuiverheden (fosfor en boor) in aan te brengen. Dit gebeurt in het siliciumfabricage proces. Dit heet silicium doteren of silicium doping.

Straling is overal. We noemen dat achtergrondstraling. Een deel is afkomstig uit de aarde en is afhankelijk van de hoeveelheid kalium, radium, thorium en uranium in de plaatselijke grondsoort. Daarnaast is er kosmische straling. Hoe verder van het aardoppervlak verwijderd, hoe hoger de stralingsbelasting.

Radioactieve isotopen zijn vaak toepasbaar voor uiteenlopend werk. Iridium-192 wordt voornamelijk toegepast in de industrie bij het niet-destructief onderzoek van lasaden in staalconstructies. Maar de eigenschappen van dit isotoop blijken ook geschikt voor de inwendige behandeling van bijvoorbeeld prostaat- en borsttumoren.

Met de koolstof-C-14-methoden kunnen archeologen de ouderdom van fossielen en door mensen vervaardigde voorwerpen tot ongeveer 60.000 jaar terug dateren. Normaal koolstof C-12 en een heel klein deel radioactief koolstof C-14 komen in levende organismen voor in een vaste verhouding. Omdat C14-atomen radioactief zijn, zullen deze na verloop van tijd vervallen en verdwijnen.

Met gammastraling is het mogelijk om voedsel te steriliseren of ontkieming te vertragen. Het grootste deel dat doorstraald wordt, betreft goederen bedoeld voor ziekenhuizen en laboratoria.

Slechts een klein deel, ongeveer 1 procent van het radioactief afval is (zeer) langlevend, met vervaltijden tussen 100 en 100.000 jaar. Het overgrote deel van dat langlevende afval is een groep elementen die de actiniden worden genoemd. Het zijn zware elementen met een atoomnummer van 90 tot en met 103.

In landen waar zoet water schaars is zoals in bepaalde streken van Kenia, wordt met behulp van neutronensondes bepaald wat de hoeveelheid grondwater op een bepaalde locatie is om gericht en zonder verspilling landbouwgronden te irrigeren. De basis van de sonde is een radioactieve bron waaruit snelle neutronen vrijkomen.

Nucleaire technieken worden ook ingezet in de preventieve gezondheidszorg. Zo is de insecten-sterilisatietechniek (SIT) zeer succesvol gebleken bij de bestrijding de tseetseevlieg in Zanzibar door onder meer gesteriliseerde mannelijke exemplaren uit te zetten.

Ten gevolge van klimaatverandering hebben Vietnamese boeren vaker last van overstromingen. Door de verzilting van landbouwgrond zijn veel rijstoogsten verloren gegaan. Genetische modificatie van rijst met behulp van nucleaire technieken heeft geleid tot de ontwikkeling van zouttolerante rijstsoorten waardoor landbouwopbrengsten verzekerd zijn.

Pagina's