Mijnbouw

Printvriendelijke versie

Uranium wordt in een twintigtal landen gedolven. In 2011 vond meer dan de helft van de totale uraniumwinning  plaats in tien mijnen verdeeld over 6 landen.

Soorten mijnbouw

  • Dagbouw- Waar uraniumhoudende ertslagen dicht bij de oppervlakte liggen, worden deze meestal blootgelegd door de bodem weg te graven. Hierdoor ontstaat een grote, open groeve met daaromheen grote depots met overtollige grond. Veel overheden eisen van de mijnbouwmaatschappijen dat het landschap na het beëindigen van de mijnbouwactiviteiten wordt hersteld.
  • Ondergrondse mijnbouw – Als ertslagen dieper liggen, worden deze meestal via een stelsel van mijngangen benaderd en ondergronds afgegraven. In alle gevallen wordt de kwaliteit van het uranium erts vastgesteld aan de hand van de meting van de natuurlijke radioactiviteit van de delfstof.
  • In Situ Leaching – Ofwel: het in de poreuze ertslaag oplossen van uraniumoxide in een vloeistof die vervolgens wordt onttrokken aan de bodem. Deze vorm van mijnbouw brengt de minste schade toe aan het landschap. Er wordt gebruik gemaakt van zuurhoudend, zuurstofrijk water. De vloeistof wordt in ondergrondse waterbuffers door de uraniumhoudende grondlaag rondgepompt. Het uranium lost op in de vloeistof en deze wordt vervolgens opgepompt. Als er bij dit proces goed op de waterhuishouding wordt gelet, heeft deze vorm van mijnbouw de kleinste milieu-invloed.
  • Heap leaching – Uraniumhoudende ertsbergen van 5 tot 30 meter hoog worden gedurende vele weken geïrrigeerd met zuurhoudende vloeistof. De met uranium verrijkte vloeistof wordt opgevangen waarna het uranium er uit teruggewonnen wordt. Als de opbrengst te ver terugloopt, wordt de ertsberg teruggestort in de mijn en vervangen door ‘vers’ uraniumerts.

Ertsverwerking
Dagbouw- en ondergrondse mijnbouwbedrijven beschikken over een moleninstallatie waarmee het erts wordt verpulverd zodat de mineralen vrijkomen. Daarna wordt op chemische wijze het uraniumoxide afgescheiden. Uit de chemische vloeistof wordt vervolgens via enkele processtappen het uraniumoxide teruggewonnen.

Reststoffenbeheer en landschapsherstel
De overbodig opgedolven bestanddelen uit de aardkorst worden in de buurt van de mijn opgeslagen. Zij worden ofwel ingericht, beplant en in het bestaande landschap opgenomen, ofwel gebruikt om de mijn weer mee dicht te maken. Uraniumerts is van zichzelf licht radioactief waardoor ook radioactieve elementen als radium en radon worden geproduceerd bij het natuurlijk verval van uranium over een periode van enkele miljoenen jaren. Daarom worden bij uraniumwinning voorzorgsmaatregelen genomen om blootstelling aan te hoge concentraties natuurlijke radioactiviteit van uranium-vervalproducten te voorkomen. Nationale wettelijke regels bepalen welke voorzorgsmaatregelen dat zijn en overheden zien met inspecties toe op de naleving ervan. Ook de methode van mijnbouw, de milieu-invloeden ervan en het landschapsbeheer achteraf staan onder overheidstoezicht.

De restproducten uit de mijnbouw en ertsverwerking, zoals tailings en residuen (overgebleven na de mineraalextractie), bevatten nog sporen van radioactiviteit. Dit restmateriaal wordt daarom meestal gebruikt om schachten weer mee op te vullen. De radioactiviteit gaat zo terug in waar het uit kwam: de aardkorst. Het vormt zo geen belasting meer voor het milieu. Ook kunnen reststoffen worden afgedekt met water in bassins om zo eventuele natuurlijke straling af te schermen of om winderosie te voorkomen. Na afloop van de mijnbouwactiviteiten wordt het water vervangen door een ondoordringbare kleilaag van enkele meters dik en een laag rotsen die erosie voorkomt. Dat is genoeg om te voorkomen dat radioactiviteit en straling uit de ertsresten het milieu bereiken. Bovenop de afdeklagen wordt een leeflaag gestort die weer begroeid raakt met vegetatie. Na het beëindigen van Leaching-mijnbouw wordt de grondwaterkwaliteit teruggebracht op het niveau van vóór de activiteiten. De leaching-boorgaten worden afgesloten en de installaties verwijderd. In veel gevallen is ook de overheid aandeelhouder in de mijnbouwactiviteiten om greep te houden op verantwoordelijk gedrag van de exploitant en zijn financiële draagkracht zeker te stellen.

Werkomstandigheden
Uranium zelf is slechts licht radioactief. Wel is het zo dat uranium het inerte gas radon voortbrengt – en dat is wel radioactief. Radon komt in kleine hoeveelheden vrij bij het malen van uraniumerts. Overigens zijn er veel steensoorten die radon voortbrengen. Het zit daardoor in hele minuscule lage concentraties in de lucht die wij de hele dag inademen. Radon draagt zo bij aan de normale dosis natuurlijke radioactiviteit die we tijdens ons leven oplopen. Bij mijnbouwactiviteiten wordt het ontstaan van radongas gemeten en gevolgd. Medewerkers kunnen zich er tegen beschermen met adembeschermingsmiddelen. Bij Leaching-activiteiten treedt radonemissie veel minder op. De ertslaag blijft immers ondergronds en er zijn dus minder stof- en gasemissies.

Duurzame ontwikkeling, meldingen en audits
De World Nuclear Association (WNA) heeft een stelsel van internationale standaarden ontwikkeld waaraan duurzame ontwikkeling van uraniummijnbouw en ertsverwerking moet voldoen.

Andere uraniumvoorraden
Los van mijnbouw, is er nog een andere grote uraniumbron: de kernwapen-ontmantelingsprogramma’s. Vanwege de ontwapeningsverdragen die Rusland en de Verenigde Staten aan het eind van de Koude Oorlog sloten, worden op grote schaal kernwapens ontmanteld. Dit levert grote voorraden ex-militair uranium op. Sinds het jaar 2000 komt circa 13 procent van het wereldaanbod uit deze ex-militaire voorraden. Daarnaast zijn er nog grote voorraden verarmd uranium. Verarmd uranium is wat overblijft bij de verrijkingsindustrie nadat de kleine fractie splijtbaar uranium eruit is verwijderd. Dit verarmde uranium kan echter opnieuw worden verrijkt zodat een nieuwe splijtstof ontstaat.

Uranium: productielanden

Land Ton uranium % van de wereldproductie
Australia 1,673,000 31%
Kazakstan 651,000 12%
Canada 485,000 9%
Rusland 480,000 9%
Zuid Afrika 295,000 5.5%
Namibië 284,000 5%
Brazilië 279,000 5%
Niger 272,000 5%
USA 207,000 5%
China 171,000 3%
Jordanië 112,000 2%
Oezbekistan 111,000 2%
Oekraïne 105,000 2%
India 80,000 1.5%
Mongolië 49,000 1%
andere 150,000 3%
Totaal 5,404,000  

OECD NEA & IAEA, Uranium 2009: Resources, Production and Demand ("Red Book")