Radioactiviteit en gezondheid

Printvriendelijke versie

Van blootstelling aan een hoge dosis radioactieve straling kun je ziek worden. Maar ook bij blootstelling aan een lage dosis bestaat hierop een kleine kans. Het is daarom verstandig om onnodige blootstelling te voorkomen en de opgelopen dosis zo laag mogelijk te houden.

De wet schrijft strenge stralingslimieten voor die onder normale omstandigheden niet worden overschreden, ook niet als je werkzaam bent in een nucleaire omgeving. De hoogste dosis lopen we normaal gesproken op bij medische handelingen of als we vlieg- of skivakanties houden. Wie wil weten hoe dat zit met stralingsdoses, moet even onderaan deze rubriek kijken. In de nucleaire industrie gaan we zeer zorgvuldig om met alle radioactieve stoffen en stralingsbronnen. Veiligheid en gezondheid staan altijd bovenaan. Dat geldt voor eigen medewerkers en voor onze omgeving. Alle handelingen zijn er op gericht straling en radioactieve stoffen uit het milieu te houden en mensen er tegen te beschermen.

Voorzorg
Nucleaire medewerkers dragen op hun werk altijd dosismeters bij zich. Die registreren de opgelopen dosis, hoe klein die ook is. Vaak hanteren nucleaire bedrijven zelf strengere stralingslimieten dan de wet voorschrijft. Behandeling en vervoer van radioactieve materialen zijn omgeven door procedures, onafhankelijke controles en veilige voorzieningen. In Nederland houdt de Kernfysische Dienst namens de regering daar toezicht op. Er wordt altijd voor gezorgd dat er voldoende barrières zijn die straling afschermen en radioactieve stoffen tegenhouden. Denk aan veilige en sterke gebouwen met luchtbehandelingsinstallaties, veilige ongevalbestendige transportcontainers en voldoende dikke betonnen compartimenten met zo nodig een extra laag water of lood om straling tegen te houden. Omdat radioactiviteit bijzonder goed meetbaar is (iedereen kent het geluid van een geigerteller) wordt  eventueel morsen van kleine hoeveelheden radioactieve stoffen of verhoogde stralingsniveaus snel opgemerkt bij een van de vele controlemomenten.

Dosis en besmetting
De hoeveelheid straling die je oploopt (dosis) bepaalt of er schade aan de gezondheid optreedt. Verder kun je grofweg het volgende onderscheid maken bij blootstelling aan radioactieve straling:

  • Uitwendige bestraling: je lichaam is in de buurt van een stof die radioactieve straling uitzendt.
  • Inwendige besmetting: je hebt radioactieve stoffen in je lichaam gekregen door inademing, inslikken of via een wond. Je draagt dan een radioactieve ‘bron’ in je lichaam.

Door goede opleiding, streng toezicht, grondige voorbereiding en een verantwoorde, procedurele werkwijze is ongewenste blootstelling in werkomstandigheden prima vermijdbaar. Nederlandse nucleaire bedrijven hebben wat dat betreft een goede reputatie. Als burger is de kans dat je ongemerkt met radioactieve stoffen van de Nederlandse Nucleaire sector in aanraking komt vrijwel uitgesloten. De administratie van de radioactieve stoffen moet altijd sluitend zijn, daarop is overheidstoezicht.

Gezondheidseffecten
De schadelijkheid voor je gezondheid wordt bepaald door de dosis. Bij een hoge dosis straling kan er schade aan cellen in ons lichaam ontstaan. Bij een lage stralingsdosis zijn er geen korte termijneffecten. Er zullen geen acute gezondheidsproblemen optreden, omdat het lichaam zelf de beschadigde cellen kan repareren. Wel is er net als bij blootstelling aan andere gevaarlijke stoffen een kans dat het DNA in de celkern beschadigd raakt. Dat kan op lange termijn kanker veroorzaken. Daarom zorgen nucleaire werkers er altijd voor dat ook de kleinste dosis zoveel mogelijk wordt vermeden.

Bij een zeer hoge stralingsdosis is het effect van de straling op het lichaam direct merkbaar (uren tot weken). Het lichaam raakt zo zeer beschadigd dat organen niet goed meer functioneren. Mensen worden ziek en krijgen allerlei acute ziekteverschijnselen, zoals misselijkheid en diarree. We noemen dit stralingsziekte. Zo’n hoge dosis kun je alleen onder zeer extreme condities oplopen. Denk bijvoorbeeld aan het onbeschermd betreden van een hoogradioactieve ruimte of aan werkzaamheden onder extreme ongevalscondities. Echter ook onder ongevalsomstandigheden zoals in Fukushima heersten, zijn alle handelingen er op gericht de dosis en emissies zo laag mogelijk te houden.

Wie loopt welke dosis op?
Zonder dat we het merken lopen we elke dag een dosis natuurlijke radioactieve straling op. Dat hoort bij het leven op aarde. De dosis natuurlijke straling is in sommige gevallen veel hoger dan je zou verwachten.

Wettelijke dosislimiet uit kunstmatige bronnen voor leden van de bevolking 1 mSv per jaar

Situatie Limiet
werken als skileraar 8,00 mSv per jaar
medische behandelingen gemiddeld: 0,86 mSv per jaar
je eigen lichaam 0,40 mSv per jaar
wonen in een betonnen appartement gemiddeld: 0,30 mSv per jaar
twee weken kamperen in de Ardennen 0,20 mSv per jaar
tien uur van Nederland naar Amerika vliegen 0,05 mSv per jaar

Straling in de kerncentrale, wettelijke limiet 20 mSv per jaar

Situatie Limiet
Bedrijfslimiet EPZ Radiologisch medewerker A 6,00 mSv per jaar
EPZ streefwaarde maximale dosis EPZ Radiologisch medewerker A 3,00 mSv per jaar

Bron: www.epz.nl